پاسهر لە بەرگی دووەمیدا ژماره ١ی ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوكردهوه
گۆڤاری پاسەر بۆ زانستە بنچینەیی و پراکتیکییەکان ژمارە ١ی خۆی بۆ ساڵی ٢٠٢٠ خستە بەردەستی توێژەران بە ستایڵو دیزاینێکی مۆدێرن و بە بەرگێکی نایاب، ئەم گۆڤارە دووەم گۆڤاری زانکوی گەرمیانە گۆڤارێکی زانستی سەردەمە، پرنسیبە زانستیەکانی گۆڤارە جیهانییەکان پەیڕەو دەکات، وستافێکی پسپۆر لە بواری زانستە بنچینەیی و پراکتیکیەکان لە دەستەی نوسەرانی گۆڤار بەڕێوەی ئەبات له زانكۆی گهرمیان.
\r\nپاسەر لە ئێستادا ئامادەیە بۆ وەرگرتنی توێژینەوەی توێژەرانی کوردستان و دەرەوەی کوردستان، دوای ئەوەی توێژەران بە ئۆنلاین خۆیان ناونوس ئەکەن دەتوانن توێژینەوەکانیان بنێرن و لە ڕیگەی سیستەمی تراکینگ ئاگایان لە قۆناغەکانی هەڵسەنگاندنی توێژینەوەکان دهبێ ولەپەیوەندی بەرەوام دەبن لە گەڵ گۆڤارەکەدا. توێژەران لە هەرکوێ بن دەتوانن لە ڕێگەی کارتی بانكییەوە بڕی تێچوی بڵاوکردنەوهی لە گۆڤارەکە بدەن.\r\nژمارە ١ی ئەم گۆڤارە پێنج توێژینەوەی لە خۆ گرتووە:
\r\nتوێژینەوەی یەکەم: بەراوردکردنی بارستایی کونەڕەشی زۆربارستەی NGC 4151بەبەکارهێنانی چەند شێوازی جیاواز:
\r\nئەم توێژینەوەیە لە لایەن د. محمود مبارک مامۆستا لە بەشی فیزیک-کۆلێجی پەروەردەی زانکۆی گەرمیان لە گەڵ چەند توێژەرێکی تر ئەنجام دراو کە تێیدا بەشێوەیەکی نوێ بڕی بارستایی کونەڕەشێکی زۆربارستە دۆزراوەتەوە که له ناوەندی جۆری یەکی گەلەئەستێرەی NGC 4151 دایه.
\r\nلەم توێژینەوەدا، لەڕێگەی وێنەی گەلەئەستێرەی NGC 4151 که کاری لەسەر کراوه تا له داتاوه بکرێته ڕوویەکی بینراودا به بەکارهێنانی تەکنیکی سپیرال بۆ گەلەئەستێره و هەروەها له سۆفتوێری بەرنامەسازی IRAF بۆ بەدەست هێنانی لادانی هێلکەیی و گۆشەی تەوەری گەوره. هەروەها به تەکنیکی وەرگێڕانی خێرای فوریەر له دو ڕەهەنددا ( 2D- FFT) توانراوە باڵی سۆڕانەوەی گەلەئەستێرەکه لەڕێی وێنەکەیەوه بەدەست بهێنرێت. وە بەهەمان شێوه توانراوە بارستایی چەقی گەلەئەستێرەکه بدۆزنەوە. ئەنجامەکەی لەگەڵ بارستایی کۆنەڕەشه زۆربارستەکه بەراورد کراوە که له چەقی گەلەئەستێرەکەدایه لەگەڵ هەمان بڕه بارستایی که به چەند شێوازێکیتر بەدەست هاتووه (شێوازه جیاجیاکانیتر بریتیین له شێوازی ڕاستەوخۆ: داینامۆی ئەستێرەکان، داینامۆی گاز، نەخشەسازی تیشکدانەوه. شێوازی ناڕستەوخۆ: MBH-σ*, MBH-Vrot, MBH-n, MBH-Lbulge, و MBH-P). لەئەنجامدا ئەوه دەردەکەوێت که بڕی بارستایی بەم شێوازانه لەگەڵ شێوازه ڕاستەوخۆوەکاندا یەکدەگرنەوه.
\r\nلینکی توێژینەوەکە: http://passer.garmian.edu.krd/article_96564.html
\r\nتوێژینەوەی دووەم: زۆربەی خوێنکارانی ناوچەی گەرمیان دووچاری کێشەی دەروونی دەبنهوه لەڕووی سەلامەتی دەروونییەوە گرفتاری زۆریان هەیە
\r\nناونیشانی توێژینەوەیەکی زانستیه کە توێژەری دەروونی د. پگاه سەعیدی مامۆستا لە کۆلێژی پزیشکی زانکۆی گەرمیان کە لە ماڵپەڕی گۆڤاری پاسەر بڵاوکراوەتەوە و ئەوەی خستوەتە ڕوو کە پێشبینی دەکرێت کە خەڵکی کورد، بە تایبەت خەڵکی دەڤەری گەرمیان بە هۆی جەنگ، ئاوارەیی و کێشەی سیاسی فراوان، زۆرتر ڕووبەڕووی کێشەی سەلامەتی تەندروستی ببنەوە.
\r\nلە لایەکی دیکەشەوە، توێژینەوەکانی جۆراوجۆر دەریانخستووە کە سەلامەتی دەروونی خوێندکارانی زانکۆ لە مەودای ساڵانی خوێندنیاندا کەمتر دەبێت. بۆیە، ئامانجی ئەم توێژینەوەیە، کۆڵینەوە لە سەلامەتی دەروونی خوێندکارانی زانکۆی گەرمیانە بە کەڵک وەرگرتن لە ڕاپرسی سەلامتی گشتی (K-GHQ). لەم توێژینەوە چەند بەشی پێکەوە پەیوەستەدا، نموونەکان بریتین لە ١٥٦ خوێندکاری هەڵبژێردراو بە شێوەی چەند قۆناغی لە نێوان خوێندکارانی پێنج کۆلێژی زانکۆی گەرمیاندا.
\r\nهەروەها، داتاکان لە ڕێگەی نوسخەی کوردیی GHQ و ڕاپرسی دیموگرافی کۆکرانەوە. لە یەکەمین هەنگاودا، GHQ بە سەرکەوتوویی لە لایەن وەرگێڕگەلی پسپۆڕ و سەربەخۆ، وەرگێڕدرایەوە سەر زمانی کوردی و دیسان وەرگێڕدرایەوە سەر زمانی ئینگلیزی. پاش ئامادەکردنی GHQ کۆتایی بە زمانی کوردی، داتاکان لە مانگی مەی ٢٠١٨ تاکو فێڤریەی ٢٠١٩ کۆکرانەوە. کۆڵینەوە لە باوەڕپێکراوەیی و جێی متمانەبوونی K-GHQ پیشانی دا کە ئەم نوسخەیە پێوەرێکی باوەڕپێکراو و جێی متمانەیە بۆ هەڵسەنگاندنی سەلامەتی دەروونی خوێندکارانی زانکۆ. نێوەنجی نمرەی سەلامەتی دەروونی پیشانی دا کە تەنها ٣.٢٥٪ی خوێندکاران لە باری سەلامەتی دەروونی ئاساییدا بوون و زۆرتر لە ٩٦.٧٥٪ی بەشداربووان لە مەترسیدا بوون. لە نێو ئەمانەشدا، ٣٧.٦٪ کێشەگەلی بچوک، ٥١.٩٪ کێشەی مامناوەند، و ٧.١٤٪یش کێشەی جیددییان هەبوو. بەرزترین نمرەکان هینی دڵەڕاوکێ (١٤.٢٤) و لەکارکەوتنی کۆمەڵایەتی (١١.٨٦) بوون.
\r\nئەگەرچی، هیچ جیاوازییەک لە نێوان ڕەگەزەکاندا ڕەچاو نەکرا، بەڵام جیاوازی گرنگ لە نێوان نمرەی جیهانی و سێ نمرەی پێوەری لە نێوان خوێندکارانی نوێ و خوێندکارانی قۆناغەکانی دیکە دەرکەوت. بە هۆی ڕێژەی زۆری کێشەکانی سەلامەتی دەروونی لە نێوان خوێندکارانی زانکۆی گەرمیان، دەرمانی کاریگەر وەکو CBT، MBSR و TFT پێویستن بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری زەختکەرەکان و باشترکردنەوەی بارودۆخی سەلامەتی دەروونی.
\r\nلینکی توێژینەوەکە: http://passer.garmian.edu.krd/article_100328.html
\r\nتوێژینەوەی سێیەم: گۆڕانكاری بۆماوهیی له بۆهێڵێکدا له دانیشتوانی باشووری كوردستان
\r\nتوێژەر: د. شێركۆ نریمان سبحانی بڵاوکردەوە کە مامۆستایە له بهشی بایلۆجی- كۆلێجی پهروهردهی و كۆلێجی پزیشكی
\r\nتوێژەر توێژینەوەکەی لەوە کورت دەکاتەوە کە چهند وهرگرێك له سهر پهردهی خانهكانی لهشی مرۆڤ ههن كه بهرپرسن له درك پێكردنی میكرۆبی وهكو بهكتریا و ڤایرۆس. ئهم وهرگرانه به شێوهی پرۆتین دهردهبڕێن كه ههریهكێكیان بۆهێڵێک بهرپرسه لهم دهربڕینهیان.
\r\nههر له سهرههڵدانی مرۆڤ و زیندهوهرانی ترهوه، گۆڕانكاریه بۆماوهییهكان ڕوویان داوه، وهك خۆ گونجاندنێك بۆ بهرهنگاربوونهوهی ئهو میكرۆبانهی كه تووشی مرۆڤ و زیندهوهران دهبن. ئهم گۆڕانكاریه بۆماوهییانه له نهتهوهیهكهوه بۆ نهتهوهیهكی تر دهگۆڕێت.
\r\nلهم دوو دهیهی ڕابردوودا، ههر له پاش دۆزینهوهی ههموو جینۆمی مرۆڤ، دهركهوت كه له كۆی ٣ بلیۆن ترش ناوكی جینی مرۆڤ، ٣ ملێۆن گۆڕانی بۆماوهیی (0.1%) ڕوویداوه. دواتر دهركهوت كه ئهم گۆڕانكاریانه پهیوهندیهكی بهرچاوی ههیه لهگهڵ سهرههڵدان و پهرهسهندنی نهخۆشییهكان له مرۆڤدا.
\r\nئهم گۆڕانكاریه بۆماوهییانه له نهتهوهكانی تری جیهاندا كاریان له سهر كراوه. بهڵام له ناو كوردا تا ئێستا یهك توێژینهوه له ڕۆژههڵاتی كوردستاندا كراوه، بهڵام له ناو كوردی باشور و باكور و ڕۆژئاڤادا نهكراوه.
\r\nلهم توێژینهوهكهدا، دهركهوت كه كوردی باشوری كوردستان، به تایبهتی ناوچهی پارێزگای سلێمانی، به رێژهی له سهدا ٧.
\r\nیهكێك لهو گۆڕانكاریه بۆهێڵییەیان تێدایه، كه ئهمهش زیاتر نزیكه له بۆهێڵی نهتهوه ئێرانییەكان و تا ڕادهیهك ئهوروپییهكان. بهڵام جیاوازه له هی چینی كه ڕێژهكهی سفره، وه له هی ئهفریقیش جیاوازه كه له ئهمان ڕێژهكهیان زۆر دهگمهنه.
\r\nئهم جۆره توێژینهوانه ڕۆلێكی گرنگی دهبێت بۆ ئهنجامدانی توێژینهوهی تر به زیادكردنی ژمارهی نموونهی زۆرتر، وه ههروهها پهیوهست كردنی به نهخۆشیه گوێزراوهكان. چونكه جیاوازی له وهرگرهكانی بهرگری لهش، بیرۆكهیهكمان دهدهنێ له تێگهشتن له بهرگری لهشی مرۆڤ.
\r\nلینکی توێژینەوەکە: http://passer.garmian.edu.krd/article_103040.html
\r\nتوێژینەوەی چوارەم: سارێژکردنی برینی نەخۆشی شەکرە بە ڕووەکى بۆن خۆشە
\r\nکۆمەڵیك توێژەر لە زانکۆی سلێمانی کە بریتیبوون لە دکتۆر سادات عەزیز و مامۆستا موحسن ئەحمەد ساڵح لە کۆلێژی ڤێتێرنەری و دکتۆرە ئەسما نەجم عبدالله لە کۆلێژی بزیشکی لە توێژینەوەکیاندا کە لە گۆڤاری پاسەر زانكۆی گهرمیان بڵاوکرایەوە ئهوهیان پشتڕاستكردهوه کە دەکرێت لە داهاتوودا سوود لەو ڕوەکی بۆن خۆشە ببینرێت لە سارێژکردنی برینی شەکرە.
\r\nلە پوختەی تێژینەوەکەیاندا ئەوەیان خستەڕوو کە ساڕێژ بوونى برین پڕۆسەیەکى کار ئەندام زانیە بە سێ قۆناغى تێهەڵکێش دا تێپەڕ دەبێت کە بریتین لە هەوکردن، زۆربوون، وە قۆناغى ڕێکخستن، هەموو ئەمانەش بە مەبەستى چاک کردنەوەى شانەى زیان پێگەیشتوو.\r\nهەندێک پڕۆسەى گرنگ لە ساڕێژبوونى برین وەکو هاتنە ناوەوەى خانەکانى هەو، دروست بوونى بۆرى خوێنى نوێ، وە دروست بوونى شانەى کۆلاجین وا دەر ئەکەوێت لە نەخۆشى شەکرەدا تێک بچن، کە نەخۆشیەکە ناتەواویەکى زیندەپاڵى یە.
\r\nئامانجى ئەم توێژینەوەیە بریتیە لە لێکۆڵینەوە لە کاریگەرى چەند چڕیەکى جیاواز لە کحولە ئاوى یە دەرکێشراوەکانى ڕووەکى بۆن خۆشە (Teucrium polium) کە گیایەکى پزیشکى یە بۆ سەر پڕۆسەى ساڕێژبوونەوەى برین لە جرجى تووش بوو بە نەخۆشى شەکرە.\r\nبیست جرج لە جۆرى ئەلبینۆ تووشى شەکرە کران بە یەکجار لێدانى (streptozocin) بۆ ناو پەردەى پێریتۆنیەم،لە سەر پشتى هەر یەکەیان پێنج برین دروست کران وە بەم شێوەیە چارەسەر ئەکران، بێ چارەسەر، چارەسەر بە ڤاسیلین، چارەسەر بە چڕى 5%، 10%، و 15% ى دەرکێشراوەکانى بۆن خۆشە،دەر ئەنجامەکان ئەوەیان پیشان دا کە دەرکێشراوەکانى بۆن خۆشە هانى ساڕێژبوونەوەى برین یان ئەدا لە ڕێگەى هاندانى کرژبوونى برینەکان، دروست بوونى بۆرى خوێن ى نوێ، زۆربوونى فایبرۆبلاستەکان، نیشتنى کۆلاجین و کامڵ بوونى.
\r\nهەرچەندە کە ئەستوورى شانەى دەنکۆڵەیى کەم بوو،ڕێژەى دروست بوونەوەى ڕوکەشەشانە بەرەو پێش ئەچوو هاوکاتیش تەنک تر ئەبوو، بەشێوەیەکى گشتى دەرکێشراوەکان کاریگەرى هیوا بەخشیان هەیە لە سەر پڕۆسەى ساڕێژ بوونەوى برین لە میانەى بەرەو پێش بردنى قۆناغە جیاوازەکانى.
\r\nلینکی توێژینەوەکە: http://passer.garmian.edu.krd/article_103718.html
\r\nتوێژینەوەی یەکەم: بڵاوبوونەوەی توێژینەوەیەکی ھاوبەشی دوو مامۆستای زانکۆی گەرمیان لەسەر کاریگەری جگەرەکێشان
\r\nبڵاوبوونەوەی توێژینەوەیەکی زانستی ھاوبەشی دوو مامۆستای زانکۆی گەرمیان لەسەر کەسانی جگەرەکێش بەجۆرێک کە ئەو کەسانەی کێشیان زیادە و قەڵەون کاریگەرتر دەبن و چەوری خوێنییان بەرزتر دەبێت بە بەراورد بە کەسانی کێش ئاسایی.\r\nتوێژینەوەکە لەلایەن مامۆستا (دیار ئەکبەر) مامۆستا لە بەشی بایۆلۆجی، کۆلیجی پەروەردە مامۆستا (کۆمار ئەکبەر) مامۆستا لە بەشی بەروبومی ئاژەڵی لە کۆلێجی زانستە ئەندازیارییە کشتوکاڵییەکان،زانکۆی گەرمیان ئەنجامدراوەو لە گۆڤاری پاسەر بڵاوکراوەتەوە.\r\nلە پوختەی توێژینەوەکەیاندا ئاماژەدەکەن بەوەی کە جگەرەکێشان، یەکێکە لە هۆکارە مەترسیدارەکان کە کاریگەری دەکاتە سەر دڵ و خوێنبەرەکان، هەروەها دەبێتە هۆی ناهاوسەنگی لە ڕێژەی سروشتی چەوری خوێن، هاوشێوەی کاریگەریەکانی پێوەری بارستەی لەش و چێوەی کەمەر.
\r\nئەم توێژینەوەیە کاریگەری جگەرەکێشان لەسەر ڕێژەی چەوریەکانی خوێن و پەیوەندی لەگەڵ هەندێ دەرخەری (ئاماژەی) قەڵەوی وەکو BMI وWC هەڵدەسەنگێنێت. گروپەکانی ئەم توێژینەوەیە بریتی بوون لە ٤٦ کەسی جگەرەکێش لە ڕەگەزی نێر و ٢٠ کەسی ئاسایی (جگەرەنەکێش) لە ڕەگەزی نێر کە وەکو کۆنترۆڵ گروپ بەکارهێنرابوون.\r\nڕێژەی چەوری بە برسێتی لە زەرداوی خوێنی هەردوو گروپەکە پێوانە کرابوو، ئەنجامی ئەم توێژینەوەیە دەری خست کە چەوری TG و VLDL-C بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بوون لە گروپی جگەرەکێش بە بەراورد لەگەڵ کەسانی ئاسایی جگەرە نەکێش. هەروەها گۆڕانکارییەکی بەرچاو بەدی نەکرا لە ڕێژەی چەوری TC و HDL-C و LDL-C لە نێوان هەردوو گروپ (ئاسایی و جگەرەکێش). پەیوەندی ئەرێنی بەرچاو بەدی کرا لە نێوان TG و لەگەڵ هەریەکە لە BMI و WC و ماوەی جگەرەکێشان (بە ساڵ)، وە هەروەها پەیوەندی ئەرێنی بەرچاو بەدی کرا لە نێوان TC و هەریەکە لە BMI وWC.\r\nئەم توێژینەوەیە گەیشت بەو دەر ئەنجامەی کە TG و تا ڕادەیەکیش TC، زۆرترین جۆرەکانی چەوری خوێن بوون کە ڕێژەکانیان گۆڕانکاریان بەسەردا هات لە کەسانی جگەرەکێشدا، هەروەها ناهاوسەنگی زیاتر لە ڕێژەی چەوریەکان ڕوویدا بە بەرزبوونەوەی ڕادەی پێوەرەکانی قەڵەوی.
\r\nلینکی توێژینەوەکە: http://passer.garmian.edu.krd/article_103722.html
\r\nبۆ زانینی زیاتر تکایە سەردانی پەیجی فەرمی سایتی پاسەر بکە لەم لینکەی لای خوارەوە
\r\n\r\n